Bergama Forum - Bergama İlçesi Forum Sayfaları

Şükrü Saracoğlu





Kulübümüze 17 yıl boyunca Başkan olarak hizmet veren eski başbakan ve
bakanlarımızdan Şükrü Saracoğlu’nu, oğlu Yılmaz Saracoğlu tarafından
derlenen ve hakkında basında çıkan yazılardan bazılarının yer aldığı
"Şükrü Saracoğlu ve Dönemi" isimli kitap ve çeşitli kaynaklardan bir
derleme hazırladık.



Bugünkü stadımıza 22 Temmuz 1998 yılında alınan Yönetim Kurulu kararı
ile ismini veren, Kulübümüz’de en uzun süre başkanlık yapmış kişi olan
rahmetli Şükrü Saracoğlu’nu, bir kez daha sevgi, saygı, şükran ve
rahmetle anıyoruz.



MEHMET ŞÜKRÜ SARACOĞLU



Şükrü Saracoğlu



Mehmet Şükrü Saracoğlu, siyaset ve devlet adamı, Türkiye
Cumhuriyeti’nin beşinci Başbakanı. 1887 yılında Ödemiş’te doğdu.
Mülkiye Mektebi’ni (1909) bitirdikten sonra İzmir liselerinde
öğretmenlik yaptı. Birinci Dünya Savaşı yılarında Cenevre Siyasal
Bilimler Fakültesi’ni bitirdi. İkinci dönem çalışmalarına başlayan
T.B.M.M.’ye, İzmir milletvekili olarak katılan Mehmet Şükrü Bey, Fethi
Okyar hükümetinde Milli Eğitim Bakanı (1924-1925) oldu.



1926’da da Türk ve Yunan halklarının değiştirilmesi amacıyla kurulan
Muhtelit Mübadele Komisyonuna Türk delegasyonu olarak seçildi. Dördüncü
ve Beşinci İnönü hükümetlerinde Maliye Bakanlığına (1927-1930)
getirilen Şükrü Bey, henüz kalkınma programının oluşturulamadığı bu
dönemde, Türk ekonomisinin ancak köyden başlatılacak reform
çalışmalarıyla kalkınabileceğini ileri sürdü. Bunun yanı sıra memur
sınıfının sorunlarına eğilerek personel ve emeklilik kanunlarını
yürürlüğe koydu. İktisadi alanda yaptığı işlerden biri de, yabancı
bankaların elinde iç ve dış ticaret mevsimlerine göre düşürülen, Türk
parasının değerinin korunmasını sağlamasıydı. Bu amaçla Merkez
Bankasını kurdu (1930). Aynı yıl sağlığı nedeniyle görevinden ayrılmak
zorunda kalınca, Türkiye’nin iktisadi sorunları üstüne inceleme ve
araştırma yapmak üzere A.B.D.’ye gönderildi (1931). Dönüşünde Türk
Pamuk Sanayii’nin temellerini atan bir rapor hazırladı. 1932’de Osmanlı
İmparatorluğu’nun borçlarıyla ilgili sorunları çözümlemek üzere
Paris’te yapılan görüşmelerde Türkiye’yi temsil etti ve 1933
antlaşmasını imzaladı.



Adalet Bakanlığı (1933-1939) yıllarında, Yargıç ve Avukatlar Kanunu’nu,
Suçüstü, İcra-İflas Kanunları’nı yürürlüğe koyması, iş esasına dayanan
cezaevleri kuruluş yasalarını uygulamaya sokarak, bu amaca dayalı
İmralı cezaevini kurması önemli girişimleri arasındaydı. Saraçoğlu’nun
en önemli görevi, İkinci Bayar hükümetinde (1938-1939) ve Saydam
Hükümetlerinde (1939-1942) Dışişleri Bakanlığı oldu. 1942’de hükümeti
kurmakla görevlendirildikten sonra da (1942-1946) zaman zaman Dışişleri
Bakanlığını üzerine almak zorunda kaldı.



1940’ta İngiliz ve Fransız’ların, Türkiye’yi İtalya’ya karşı savaşa
sokma isteklerini reddetti. 1948’de T.B.M.M. başkanlığına seçilen
Saraçoğlu 1950’den sonra siyasi hayattan çekildi. 1953 yılında
İstanbul’da öldü.







Hakkında Yazılanlar....



Tanju CILIZOĞLU Güneş, 1956



Fethi Okyar kabinesinde Maarif Vekili, İnönü’nün 3 ve 4. hükümetlerinde
Adliye Vekili, ve 12’nci Refik Saydam hükümetinde Hariciye Vekili olan
Mehmet Şükrü Saracoğlu, 1942 yılında Refik Saydam’ın ölümü üzerine
İnönü tarafından 9 Temmuz 1942 günü başkanlığa atanarak hükümeti
kurmakla görevlendirildi.



Mehmet Şükrü Saracoğlu. 1887 yılında İzmir’in Ödemiş ilçesinde doğdu.
İlk ve orta okulu Ödemiş’te okuduktan sonra İzmir idadisi’ne girdi. Son
derece zeki, çalıskan bir öğrenciydi. İzmir idadisini birincilikle
bitirerek, Ankara’daki Mekteb-i Mülkiye’ye geçti. 1909 yılında Mekteb-i
Mülkiye’ yi bitirerek İzmir Valiliği Maiyet Memurluğu’na atandı. İzmir
Sultanisi’nde matematik-öğretmenliği yapan Saracoğlu, 1911 yılında
İttihat ve-Terakki Ticaret Mekteb-i Müdürlüğü görevine getirildi.







1914 yılının Ocak ayında bir devlet bursu kazanan Saracoğlu Belçika’ya
öğrenime gitti. Kısa bir süre sonra Birinci Dünya.Savaşı patlayınca
hemen İzmir’e döndü. 1915 Mayıs’ında tekrar Cenevre Siyasi İlimler
Akademisi’nde okumak için İsviçre’ye giderek burada dört yıl kaldı ve
bu fakülteyi çok iyi bir dereceyle bitirdi. Mondros Mütarekesi’nden
sonra Cenevre’de Türk Talebe Cemiyeti’ni kurarak bu cemiyet adına
Fransızca bir derginin yayınlanmasını üstlendi. Türk Talebe
Cemiyeti’nin başkanı olarak Avrupa kamuoyunda Mondros şartlarının
olumsuzluğuna tepki yaratmak için uğraşlar vererek Osmanlı Devleti’nin
haklarını savundu.



0 günlerde İzmir işgal edilince Türkiye’ye gideceğini öğrendiği bir
İtalyan gemisine kaçak binip yurda döndü. Ulusal Kurtuluş Hareketi’ne
katıldı. Kuşadası, Nazilli ve Aydın yörelerinde kurulan Kuva-i Milliye
hareketlerinin örgütlenmesinde çalıştı. Osmanlı Meclisi Mebusanı’na
İzmir milletvekili olarak seçildiyse de, Saracoğlu bu göreve katılmadı.



Saracoğlu 1923’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne İzmir Mebusu olarak
girdi. Fethi Okyar hükümetinde Milli Eğitim Bakanlığı yapan Saracoğlu
1926’da Yunanlılarla kurulan Mübadele Komisyonu’na başkanlık etti.
Başbakanlığına kadar kurulan bütün hükümetlerde görev aldı. Bu
hükümetlerde Maliye, Adliye ve Hariciye vekilliklerinde bulundu.
Saracoğlu’nun 1932 yılında Paris’te Osmanlı borçlarının ödeme
koşullarının saptanması görüşlerini Türkiye adına yürütürken görüyoruz.
1933’de bir antlaşma ile bu konuyu başarıyla ve batılı gözlemcilerin
hayranlığı içinde bitirirken izliyoruz. Saracoğlu’nun devlet adamlığı
vitrinini süsleyen en değerli ve liyakatinin zirvesine vardığı bu
anlaşma ile genç Türkiye Cumhuriyeti’nin maliyesi soluk aldı.



Genç Cumhuriyet’ in devlet organlarının kurumlaşmasında da emeği geçen
Saracoğlu, bakanlıkları sırasında avukatlık, hakimlik İcra İflas
Kanunlarını hazırlamış ve çıkartmış iş esasına dayalı cezaevlerinin
oluşmasını ve ilk örnek olarak İmralı’nın kuruluşunu sağlamıştır. Barem
ve Emeklilik kanunları da Saracoğlu’nun zamanında oluşturulmuştur.



Refik Saydam’ın ölümü sonrasında Başbakan olan Saracoğlu, bu döneminde
de Cumhuriyet döneminin bütünsellik taşıyan seçim yasasını iki dereceli
olarak hazırladı ve çıkarttı.



Saracoğlu istifa ederek Başbakanlığı Recep Peker’e devrettikten sonra 1
Kasım1948 ve 22 Mayıs 1950 yılları arasında Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığı yaptı.



1950 seçimlerinde parlamentoya giremeyen Saracoğlu siyaseti bıraktı.



Saracoğlu, 27 Aralık 1953’de İstanbul’da vefat etti.